Mijn Catalogus

Wat hebben opa en oma in de oorlog allemaal meegemaakt? Het is een veelgestelde vraag. In 2015 wees ik op deze blog  al naar de groeiende interesse van kleinkinderen in de oorlogsgeschiedenis van grootouders. Die aandacht is alleen maar gegroeid. Voor mij begon het zoeken naar het oorlogsverleden acht jaar geleden en nu heb ik het in boekvorm uitgebracht.  Het begin In 2012 verhuisde mijn tante naar een verpleegtehuis. Tijdens het opruimen van haar flat vonden haar twee zussen, waaronder mijn moeder, brieven uit de oorlog die mijn grootouders naar elkaar hadden geschreven. De eerste brief kwam uit 1943. Mijn opa werd halverwege dat jaar gearresteerd door de Sicherheidsdienst en daarmee scheidde de wegen van opa en oma. De brieven vormden de brug die hun levens verbond. Het leidde bij mij tot veel vragen. Waarom hadden mijn grootouders Franse krijgsgevangenen in de oorlog geholpen waarvoor opa gearresteerd werd? Wat gebeurde er met hem na zijn arrestatie? Hoe verging het oma di...

A fgelopen donderdag bezocht ik de voorstelling “ Who the f*** is oom Jo ” in Kamp Vught. Jo was een oom van actrice Carolien van den Berg . In 1943 werden hij en zijn vrouw doodgeschoten in vernietigingskamp Sobibor. Jo bleek verzekerd te zijn en via de SJOA krijgt Carolien na de dood van haar vader 3.900 gulden op haar rekening gestort. De erfenis van haar oom die haar vader had geweigerd. Maar wie was oom Jo? Het is het startpunt voor Carolien om op onderzoek te gaan naar haar Joodse familiegeschiedenis. Ze begint haar zoektocht met het boek “Buitenspel” uit 1993 waarin haar vader zijn oorlogservaringen heeft opgeschreven.

Het laatste boek dat ik in 2015 uitgelezen heb is Gevangenissen in oorlogstijd van Ralf Futselaar , onderzoeker bij het NIOD . Hoewel de Duitse bezetters veelvuldig gebruik maakten van de Nederlandse gevangenissen in de Tweede Wereldoorlog, bleven de directeuren en gevangenisbewaarders van voor de oorlog in dezelfde functie doorwerken. Futselaar onderzoekt hoe zij omgingen met de nieuwe situatie. 

Op 4 september bezochten mijn schoonmoeder en ik een boeiende lezing van Hanneloes Pen bij Nationaal Monument Kamp Vught . Aanleiding was het net verschenen boek van de spreekster over Geertje Pels. In 2013 kreeg deze bijzondere vrouw  postuum de Yad Vashem  voor haar opoffering tijdens de Tweede Wereldoorlog. Het boek van Pen vertelt niet alleen het verhaal over de Zaanse Geertje. Ook de impact die haar opoffering heeft gehad op degene die ze gered heeft -Marion Swaab- staat centraal. "[...] Als mijn moeder [echter] had geweten wat Marion na de oorlog was aangedaan... Dat had zij nooit gewild" (p.192)

Aan medewerkers van de bibliotheek op de Amstelcampus werd gevraagd of ze een vitrine wilden vullen met interessante boeken. Onze fotograaf Monique Kooijmans maakte vervolgens van elke bibliotheekmedewerker die meedeed een prachtige foto die erin werd gelegd. Ik vond het een erg leuk initiatief en heb me dus aangemeld. De boeken die ik wilde tentoonstellen moesten -zo vond ik- een verbinding met elkaar hebben en de actualiteit. Daarom heb ik de vitrine de titel: ongewenst gegeven. Een zwaar thema, maar wel een die dagelijks voor verhitte discussies zorgt.

Onlangs won het werk de Libris Geschiedenis Prijs 2015 . De auteur is journalist en vervend schaker Alexander Münningshof. In het boek beschrijft hij zijn familiegeschiedenis: van zijn grootvader tot hemzelf, de stamhouder . Het schrijven nam maar liefst 15 jaar in beslag. Dat had onder andere te maken met zijn drukke baan en twijfel over de schrijfvorm. Zijn vrouw wees hem er bovendien op dat de familieverhalen te rooskleurig werden vertelt. (1) Hij had tijd nodig om het verhaal objectief en goed leesbaar op papier te zetten.  Is hij daarin geslaagd?

Als ziekenhuisdirecteur Paul Glaser voor een congres in Krakau is besluit hij een bezoek te brengen aan Auschwitz waar hij een koffer tegenkomt van zijn tante Roosje. Het is het begin van een zoektocht naar de familiegeschiedenis over een periode waar thuis niet over gesproken werd. Zijn zoektocht wordt beschreven in een prachtig boek dat in 2010 werd uitgegeven. Inmiddels zal het verhaal zes jaar later -in 2016- ook als toneelstuk  worden opgevoerd. De schrijver vertelt over zijn tante en familiegeheim in onderstaand interview.

De Amerikaanse schrijver Anthony Doerr won de Pulizerprijs voor fictie in 2015 met zijn boek: All the light we cannot see . Het verhaal heeft bovendien bovenaan de bestsellerlijst van de New York Times gestaan. Inmiddels is het vertaalt in het Nederlands en met 542 pagina's een fors boek. Hoe de schrijver op het idee voor het verhaal kwam wordt in onderstaand YouTube filmpje door hem zelf verteld. De magie van de radio, de Franse plaats St. Malo en de Tweede Wereldoorlog staan daarbij centraal in de levens van twee mensen.

Hoewel de generatie die de oorlog heeft meegemaakt steeds kleiner wordt, betekent het niet dat de interesse voor het onderwerp afneemt. Integendeel zelfs. De  belangstelling van met name jongeren  voor het oorlogsverleden van ouders en grootouders is groter dan ooit. Misschien is de interesse gegroeid doordat een groot deel van de oudere generaties over de donkere periode zweeg. Degenen die wel hun verhaal op papier hebben geschreven laten een kostbare bron achter. Een ervan is net verschenen in boekvorm. De schrijfster is Hannelore Grünberg-Klein.

Affiche voorstelling (door Marc van den Berg) Bron: Kamp Vught In het kader van het 25-jarig bestaan van het Nationaal Monument Kamp Vught werd een speciale voorstelling geschreven. Begin mei bezocht ik het toneelstuk dat aldaar werd opgevoerd. Het verhaal gaat over Bart van Vliet. Tijdens de Tweede Wereldoorlog was hij gemeenteambtenaar en actief in het verzet. Hij is dan getrouwd met Sophie, een Joodse vrouw. Beiden worden opgepakt en komen in Kamp Vught terecht. Net voor de arrestatie staan ze hun pasgeboren dochtertje, Janna, ter adoptie af. Sophie zal de oorlog niet overleven. Bart wel. Het toneelstuk begint in 1979 als hij thuis op een journaliste wacht die met hem wil praten over de oorlog. Door hevige sneeuwval duurt het langer voor zij arriveert en in die tijd herbeleeft Bart alles wat hij en zijn vrouw in Vught hebben meegemaakt.

Sommige boeken begin je te lezen en kun je niet meer wegleggen. Onlangs las ik twee romans die ik tot deze categorie reken. Beide werken spelen zich af in de Tweede Wereldoorlog en passen in een nieuwe benadering van die periode waarbij de nadruk niet wordt gelegd bij goede en foute mensen, maar waarin de keuzes centraal staan die worden gemaakt om te overleven in de tijd van oorlog en onzekerheid.